به گزارش خبرنگار بینالملل ایبنا، بانکهای مرکزی اروپایی در سالهای اخیر، بدون اعلام در سالهای اخیر، بدون اعلام رسمی سیاستی واحد برای کنار گذاشتن ترکیب ذخایر خود را بازبینی کردهاند. انتقال حدود ۸۶ تن طلای هلند از نیویورک و اتاوا به لندن و فروش و خرید مجدد ۱۲۹ تن طلای فرانسه در بازار اروپا، این روند را برجسته کرده است.
اگر چه این تحولات الزاما به معنای قطع همکاری اروپا با آمریکا یا خروج کامل از نظام مالی مبتنی بر دلار نیست؛ اما نشاندهنده تلاش بانکهای مرکزی اروپایی برای کاهش تمرکز ذخایر در خاک آمریکا، محدود کردن آسیبپذیری در برابر تحریمها و کاستن از وابستگی به شبکههای مالی دلاری است.
هلند؛ جابهجایی با عنوان «آمادگی در برابر بحران»
بانک مرکزی هلند اعلام کرده است که بین مارس و اوت ۲۰۲۶، حدود ۸۶ تن از ذخایر طلای این کشور را از نیویورک و اتاوا به لندن منتقل کرده است. این جابهجایی، تغییری در حجم کل ذخایر طلای هلند ایجاد نکرده و صرفاً محل نگهداری بخشی از این ذخایر را تغییر داده است. مجموع ذخایر طلای هلند حدود ۶۱۲٫۴ تن، به ارزش تقریبی ۷۲٫۲ میلیارد یورو، برآورد میشود.
براساس بیانیه رسمی بانک مرکزی هلند، سهم لندن از محل نگهداری ذخایر طلای این کشور از ۱۸٫۱ درصد به ۳۲٫۱ درصد افزایش یافته است. در مقابل، سهم نیویورک از ۳۱٫۳ درصد به ۱۸٫۵ درصد و سهم اتاوا از ۱۹٫۷ درصد به ۱۹٫۱ درصد کاهش یافته است. حدود ۳۰٫۸ درصد از ذخایر طلا نیز همچنان در مرکز نقدی بانک مرکزی هلند در زایست نگهداری میشود.
بانک مرکزی هلند دلیل رسمی این جابهجایی را تقویت «تابآوری» و «آمادگی در برابر بحران» اعلام کرده است. در همین رابطه «اولاف اسلایپن» رئیس این بانک، گفته است طلای نگهداریشده در بانک انگلستان، بهدلیل انطباق با استانداردهای بازار لندن، سریعتر قابل معامله است؛ درحالیکه استفاده از طلای نگهداریشده در آمریکا و کانادا در شرایط بحرانی ممکن است زمان بیشتری ببرد.
چرا انتقال از نیویورک اهمیت دارد؟
فدرال رزرو نیویورک یکی از مهمترین مراکز نگهداری طلای بانکهای مرکزی جهان است. این خزانه از نظر امنیت فیزیکی و جایگاه تاریخی، مزیتهای مهمی دارد؛ اما نگهداری ذخایر در آن، دارایی کشورها را در حوزه قضایی و زیرساخت مالی آمریکا قرار میدهد.
از این منظر، انتقال طلا از نیویورک برای کشورهای اروپایی میتواند بخشی از راهبرد مدیریت ریسک در برابر تحریمهای ثانویه، مناقشههای حقوقی، محدودیتهای انتقال دارایی و تغییرات احتمالی در روابط فراآتلانتیکی باشد. هر چند تجربه مسدود شدن ذخایر ارزی روسیه پس از آغاز جنگ اوکراین، مستقیما به طلای بانکهای مرکزی مربوط نبود، اما اهمیت ریسک حاکمیتی و محل نگهداری داراییها را برای بانکهای مرکزی افزایش داد.
شواهد موجود و دادههای منتشرشده در رسانههای مالی نشان میدهد کاهش داراییهای طلای رسمی خارجی در نیویورک محدود بوده است. بنابراین، روند فعلی را باید در راستای «کاهش تمرکز» و «ایجاد گزینههای جایگزین» و نه خروج کامل از آمریکا ارزیابی کرد.
فرانسه؛ خروج فیزیکی یا فروش و بازخرید؟
این در حالی است که فرانسه نیز در فاصله ژوئیه ۲۰۲۵ تا ژانویه ۲۰۲۶، حدود ۱۲۹ تن طلا را که در نیویورک نگهداری میشد، با شمشهای استاندارد خریداریشده در اروپا جایگزین کرد.
براساس گزارشهای منتشرشده، بانک مرکزی فرانسه طلای موجود در نیویورک را در بازار فروخت و در اروپا شمشهای جدیدی مطابق با استانداردهای روز بازار خریداری کرد. به این ترتیب، حجم کل ذخایر طلای فرانسه، حدود ۲ هزار و ۴۳۷ تن، ثابت ماند؛ اما بخش بیشتری از این ذخایر در خزانههای داخلی فرانسه متمرکز شد.
«فرانسوا ویلروا دو گالو» رئیس بانک مرکزی فرانسه، گفته است این تصمیم انگیزه سیاسی نداشته است. بااینحال، نتیجه عملی آن کاهش اتکای فرانسه به محل نگهداری طلا در نیویورک و افزایش کنترل داخلی بر ذخایر بودهاست. گزارشهای مالی همچنین از شناسایی سود قابلتوجه ناشی از افزایش قیمت طلا و عملیات فروش و خرید مجدد خبر دادهاند.
روند تدریجی کاهش وابستگی به دلار
طلا برخلاف ارزها و اوراق قرضه، بدهی هیچ دولت یا نهاد مالی خاصی نیست و برای حفظ ارزش خود به شبکه پرداخت یا توان اقتصادی یک کشور وابسته نمیماند. به همین دلیل، بانکهای مرکزی، بهویژه پس از تشدید تحریمها و تنشهای ژئوپلیتیک، از طلا بهعنوان ابزاری برای متنوعسازی ذخایر و کاهش ریسکهای مالی استفاده میکنند.
شورای جهانی طلا در نظرسنجی سال ۲۰۲۶ خود آورده است که ۸۹ درصد بانکهای مرکزی انتظار دارند ذخایر رسمی طلای جهان طی ۱۲ ماه آینده افزایش یابد. همچنین ۸۴ درصد پاسخدهندگان پیشبینی کردهاند سهم طلا در ذخایر جهانی طی پنج سال آینده بیشتر شود و ۷۴ درصد نیز انتظار کاهش سهم دلار در ذخایر ارزی جهان را داشتهاند.
این موارد نشانگر تلاش کشورهای اروپایی برای کاهش وابستگی به دلار است، چرا که دلار بعنوان مهمترین ارز ذخیره جهان، همچنان ابزار اصلی قیمتگذاری کالاها و یکی از نقدشوندهترین داراییهای بینالمللی به شمار میرود. در این میان راهبرد اروپا در گام نخست ایجاد توازن است؛ یعنی میکوشد در کنار افزایش سهم طلا، از یورو و داراییهایی استفاده کند که در حوزههای قضایی مختلف نگهداری میشوند.
لندن؛ جایگزین اروپایی برای نیویورک
انتقال طلای هلند به لندن نشان میدهد که انگلیس به یکی از مهمترین مراکز جهانی معاملات فرابورسی طلا تبدیل شدهاست و بانک انگلستان، در کنار خزانهداری بریتانیا و بانکهای تجاری بزرگ، نقش مهمی در نگهداری و تسویه معاملات شمش دارد.
در همین حال طلای منطبق با استاندارد «تحویل خوب لندن» بهراحتی میان اعضای بازار معامله میشود و در بسیاری از موارد، بدون جابهجایی فیزیکی، تنها مالکیت آن در دفاتر ثبت تغییر میکند. از این نظر، لندن برای بانکهای مرکزی ترکیبی از دسترسی به بازار، نقدشوندگی و نزدیکی جغرافیایی به اروپا فراهم میکند.
بااینحال، تمرکز بیشازحد ذخایر در لندن نیز بدون ریسک نیست. امنیت سیاسی، ثبات حقوقی، هزینههای نگهداری و میزان دسترسی واقعی به ذخایر در شرایط بحرانی، همگی باید مورد توجه قرار گیرند. تجربه هلند نشان میدهد الگوی مطلوب بانکهای مرکزی احتمالا نه تمرکز ذخایر در یک خزانه، بلکه توزیع آنها میان چند مرکز داخلی و بینالمللی خواهد بود.
اقدامات اخیر هلند و فرانسه نشانهای روشن برای این است که بانکهای مرکزی اروپایی دیگر محل نگهداری ذخایر را موضوعی صرفا فنی نمیدانند؛ بلکه آن را به مسئلهای مرتبط با حاکمیت مالی، امنیت داراییها و آمادگی ژئوپلیتیک تبدیل کردهاند.
اروپا در حال حرکت بهسوی نظامی متنوعتر است که طی آن دلار هر چند جایگاه اصلی خود را حفظ میکند، اما طلا و زیرساختهای مالی اروپایی سهم بیشتری مییابند. پیام این روند برای بازارها روشن است: بانکهای مرکزی میکوشند اطمینان حاصل کنند که در صورت وقوع بحران، همه داراییهای راهبردی آنها در اختیار یک کشور، یک ارز یا یک مرکز مالی قرار نداشته باشد.
